ten ekran: strona główna > historia > historia Nepalu

historia Nepalu


 

Najwcześniejszymi znanymi nam mieszkańcami Doliny Kathmandu byli Gopalowie ("Pasterze Krów", "Dynastia Księżycowa" lub "Dynasta Ne Munite") z pierwszym władcą Bhuktamanem. Po nich ziemie te zajęli napływający tu falami z Tybetu, Chin i Mongolii Ahirowie. Są również dane o 11-letnim okresie panowania dynastii Mahisiapala ("Pasterze bydła") założonej przez indyjskiego kszatriję Jana Singha. Stolica w tym okresie znajdowała się w Matatirtha - kilka kilometrów na południowy-wschód od dzisiejszego Kathmandu.
Obszar Nepalu był wówczas ograniczony rzekami Trisuli na zachodzie i Dudh Kosi na wschodzie oraz Doliną Chitlang na południu.


W VIII w. przed naszą erą z obszaru położonego pomiędzy rzeką Dudh Kosi a Bhutanem do doliny wkroczyli prowadzeni przez Jalambara Kiratowie. Za siedzibę przyjęli miasto Thankot. Rządy sprawowało kolejno 26 kirackich władców. Dzisiejsi Limbu i Rai to prawdopodobnie potomkowie Kiratów. Około roku 250 p.n.e. z Indii przyjeżdża jeden z największych władców tych czasów - cesarz Aśoka - propagator buddyzmu. Przyjeżdża wraz z córką, Carumati, która poślubia nepalskiego księcia Devapalę. Powstają dwa nowe miasta w okolicy dzisiejszego Paśupatinath w Kathmandu - Cabahil i Devapatan. Buddyjska stupa z tego czasu zachowała się do dziś.
W I w. naszej ery Kiraci zostają zepchnięci na zachód, w rejon rzeki Arun, przez indyjskich najeźdźców z równin Patny i Benares dowodzonych przez Nimiszę. Po czasach Kiratów nadchodzą dwa wieki panowania dynastii Somavanśia. Ta z kolei ustępuje ok. 300 r n.e. (według różnych źródeł nawet 150 lat wcześniej) ustępuje miejsca pochodzącej z Biharu i dzisiejszego Uttar Pradesh dynastii Licchawich. Dynastii, która przyniosła do Nepalu ideę systemu kastowego, rozwój rzemiosła i nauki, wreszcie sanskryt. Czasy te nazywane są "złotą erą starożytnego Nepalu". Po Licchawich w 605 r n.e. rządy objęli Thakurowie rozwijając handel z Indiami ale i z Tybetem. W kraju, którego granice rozrastają się niemal do dzisiejszych, koegzystują dwie religie - hinduizm i buddyzm. Thakurowie przenoszą stolicę z Gokarny do Devapatan. Około 630 r n.e. córka nepalskiego władcy Amshuwarmy - Bhrikuti, oddana buddystka, zostaje żoną potężnego władcy Tybetu Srong-btsan-Sgam-po (wym. Songcen Gampo). Tybet powoli odchodzi od religii bon i skłania się ku buddyzmowi. W 1043 roku wstępują na tron Thakurowie z Nuvakot i Patanu. Ten okres w historii Nepalu to już jednak "mroczne czasy".
Na początku XIII w. władzę przejmuje kolejna naprawdę mocna dynastia - Mallowie. Kraj cierpi w wyniku trzęsień ziemi i najazdów indyjskich Radżputów i armii muzułmańskich a przy tym powstają nowe wspaniałe miasta - Kirtipur i Bhaktapur, który zostaje stolicą państwa. Od połowy XV w. poszczególne miasta doliny zaczynają prowadzić niezależną politykę co prowadzi do ich osłabienia i powolnego upadku. Aby temu zaradzić w roku 1372 Dżajasthiti Malla zdobywa Lalitpur, łączy go z Bhaktapurem, wprowadza polityczny i społeczny ład i umacnia kasty. Prawo opiera na staroindyjskim kodeksie Manu. Króla w tych czasach uważa się za wcielenie hinduistycznego boga Wisznu, potrafił on jednak odnowić buddyjską stupę Svayambhu górującą nad Kathmandu (wówczas Kantipur). Teraz właśnie powstają wspaniałe dzieła nepalskich rzeźbiarzy, kamieniarzy, cieśli. Kwitnie rzemiosło i sztuka. Jaksza Malla podbija Morang, Tirkut, Gaję, Gorkha i Sekhar Dzong w Tybecie. Stolicą Mallów jest imponujący pięknem Bhaktapur.

W roku 1662 do Doliny dociera dwóch jezuitów - Gruber i d'Orville, zostają przyjęci wyjątkowo przyjaznie.
Rok 1771 przynosi ofensywę jednego z największych władców w historii Nepalu - pochodzącego z Gorkha Prithvinarajana Szacha. Zdobywa on jedno po drugim miasta Doliny i zakłada dynastię Szacha. Szachowie doprowadzają do scalenia autonomicznych jednostek w jedno królestwo i powiększają obszar kraju, zdobywają Sikkim, Kangrę nad rzeką Satledż, indyjski Kumaon, w 1788 roku uderzają na Tybet. Po trzech latach wojennych sukcesów karta się odwraca i wojska wracają na południową stronę Himalajów. W tym czasie intensywne próby penetracji Nepalu podejmują Brytyjczycy. Rządzący krajem premier Bhimsen Thapa zwraca się w końcu do maharadżów Indii, władców Afganistanu, Birmy, Iranu i cesarza Chin o zawiązanie koalicji antybrytyjskiej. W roku 1814 imperium brytyjskie wypowiada wojnę Nepalowi, w wyniku której w roku 1816 ogłoszono pokój, na mocy którego Nepal zobowiązuje się do wyjścia z Sikkimu, Kumaon, Garhwalu i zachodniego Teraju.

Brytyjczycy mają wpływ na politykę zagraniczną królestwa jednak nie na sprawy wewnętrzne. Bhimsenowi Thapie udało się uchronić Nepal przed kolonizacją.
W roku 1849 rozpoczyna się jeden z najczarniejszych okresów w historii Nepalu - tzw. ranokracja. Królowie cały czas pochodzą z Szachów jednak rzeczywistą władzą mają "dziedziczni premierzy" - Ranowie. Ich rządy doprowadzają kraj do upadku. Bieda, wyzysk, brak edukacji, prześladowania religijne, blokada reform i idei ze świata charakteryzują ponad 100 lat ich panowania. To w polityce wewnętrznej państwa.


Na zewnątrz natomiast Ranowie podbijają Tybet, umieszczają w Lhasie swojego rezydenta i uzyskują coroczny trybut. Podczas pierwszej wojny światowej użyczają wojsk Wielkiej Brytanii, za co w roku 1915 Zjednoczone Królestwo ogłasza oficjalnie całkowitą niepodległość Nepalu. W roku 1950 król Tribhuvan prosi o azyl w ambasadzie Indii, po czym odlatuje do Delhi do Javaharlala Nehru. Okazuje się, że całą akcję współorganizowała niemiecka lekarka, Erika Leuschtag, lecząca od lat króla Nepalu i przywożąca z Delhi wraz z lekarstwami korespondencję od Nehru. Ranowie rządzą do roku 1951. Tribhuvan umiera w roku 1951. Cztery lata pózniej Nepal zostaje członkiem ONZ. W 1959 roku odbywają się pierwsze demokratyczne wybory, które wygrywa Kongres Nepalski. Kraj utrzymuje chwiejną równowagę polityczną między Indiami a Chinami - wystarczy spojrzeć na mapę by ujrzeć jak ważny to aspekt dla Królestwa Nepalu. Nieco ponad rok pózniej król Mahendra rozwiązuje parlament wybrany spośród członków poszczególnych partii i wprowadza system pańczajatu, w którym parlamentarzyści są częściowo nominowani przez członków władz lokalnych a częściowo przez samego króla. W 1990 roku powszechnie bardzo wysoko ceniony król Birendra zniósł zakaz tworzenia partii politycznych. Nepalska demokracja jest niestety słaba i niewydolna co przejawia się permanentną niestabilnością kolejnych rządów. Obecnie królem Nepalu jest Gyanendra.


 historia Nepalu
 historia Ladakhu
 historia Sikkimu
historia Bhutanu

strona główna
fotografie
geografia
historia
przyroda
flora
fauna
ludzie
notatki
kontakt
sztuka
religia
buddyzm
hinduizm
pomoc
himalajki
autor
h
 i m a l a j e . p l

©Mariusz Dec   
wszelkie prawa zastrzeżone/all rights reserved
projekt i wykonanie: Mariusz Dec
mob. 0 692 468 165
info@himalaje.pl
serdeczne podziękowania dla Roberta Olesia
Żadna część serwisu himalaje.pl nie może być kopiowana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody autora. Prawa autorskie są chronione prawem a konsekwencją ich złamania są sankcje karne.
The copyright in all materials on this website, including but not limited to the text and graphics herein, is owned by Mariusz Dec (info@himalaje.pl). You may print copies of any part of this website for your own personal, non-commercial use. You may not, without the express written consent of Mariusz Dec: 1) distribute, modify, or reproduce any part of this website (including text and graphics), or 2) "mirror" any part of this website (including text and graphics) on any other server.