sztuka

thangka (tanka)
- święte malowidła buddyzmu tybetańskiego

Tematy przedstawiane na tankach obejmują przedstawienia lamajskich świętych (najczęściej Buddy Śakyamuniego), historię ich życia czy wybrane aspekty doktryny buddyzmu tybetańskiego ujęte w obrazach.
Ogromna większość tanek malowana jest na płótnie bawełnianym, zdarzają się tanki specjalne malowane na płótnie lnianym, jedwabiu, papierze lub, bardzo rzadko, skórze. Płótno naciąga się na drewnianym blejtramie przy pomocy sznurków. Bazą dla farb jest klej o konsystencji żelatyny wykonany z gotowanej skóry (w Nepalu skóry bawołów wodnych). Do gruntowania używa się mieszanki kleju skórnego i kaolinu (glinki używanej w garncarstwie). Niekiedy dodaje się trochę ochry. Grunt nakłada się tamponem, pędzlem lub nożem z obu stron płótna. Po wyschnięciu warstwa gruntu musi być wypolerowana - tutaj używa się płaskich otoczaków. Na przygotowanym w ten sposób płótnie wyznacza się podstawowe przekątne pomagające osadzić i rozplanować rysunek. Nie używa się linijki i ołówka ale nici, którą przeciąga się najpierw przez skórzany woreczek wypełniony sproszkowanym węglem i ochrą. Kolejny krok to szkic, zazwyczaj wykonywany grafitowym ołówkiem. Kontur bóstwa jest wpisywany w skomplikowany układ figur geometrycznych tak, by uzyskać możliwie bliskie ideału proporcje i rozmiary. W thankach najnowszych, szczególnie przeznaczonych na sprzedaż a nie do celów religijnych, zarysy postaci transferuje się przy pomocy kalki. Kolejny etap to nakładanie kolorów podstawowych a następnie cieniowanie. Do malowania używa się dwóch typów farb: pigmentów mineralnych oraz roślinnych mieszanych z klejem skórnym.

Nawet przy tankach powstających dzisiaj unika się farb olejnych na rzecz wyżej wymienionych barwników. Ostatnim etapem powstawania dzieła jest malowanie oczu głównego bóstwa. Tankę może malować jedna osoba albo cały zespół - w dzisiejszych manufakturach Bhaktapuru jedną tankę tworzy do siedmiu wyspecjalizowanych w poszczególnych etapach artystów. Cały proces zajmuje do trzech miesięcy.
Z praktycznego religijnego punktu widzenia tanka jest przedmiotem medytacji buddyjskich mnichów ułatwiającej żmudną drogę do wyzwolenia.

Forma architektoniczna buddyjskiej stupy jest wspólna dla Indii i Nepalu. Wewnątrz pierwszych, wznoszonych w III w. n.e. stup przechowywano prochy buddyjskich mistrzów i nauczycieli. Obecność stup na jakimś terenie była także widomą oznaką buddyjskości danych ziem. Z czasem stupa zyskała na bogactwie zdobień, symbolice. W Nepalu często stawia się niewielkie stupy nad bramami wejściowymi do wsi. Każdy wchodzący do osady może dzięki nim zostawić złe moce przed wsią a i uzyskać błogosławieństwo od bóstw. przechodząc pod namalowaną na stropie bram mandalą. W niszach wewnątrz stup przechowuje się także stare malowidła, takie które dotknął już ząb czasu - świętych przedmiotów nie wolno wyrzucać. Stupy budowane są także dla zyskania religijnych zasług.
Forma stupy jest ściśle związana z buddyjską kosmologią, odzwierciedla także lamajską ścieżkę do wyzwolenia. Patrząc na stupę z góry dojrzymy, że cała budowla jest wzniesiona na planie mandali. Patrząc z boku od podstawy ku górze obserwujemy ciąg symbolicznych elementów opisujących drogę do wyzwolenia.

Najsłynniejsze stupy Himalajów to znajdujące się w Kathmandu Svayambunath (początki ok. 460 r n.e.) i Boddhnath (XVII w.). Na zdjęciu obok stupa Svayambunath.
Tybetańskim odpowiednikiem stupy, powszechnym w całych Himalajach, jest czorten.

Starożytna umiejętność wytwarzania papieru czerpanego dotarła do Nepalu najprawdopodobniej z północy wraz z początkami wymiany handlowej z Tybetem. Papieru tego typu używano w Nepalu powszechnie do połowy XX wieku. Jego wyrobem trudnili się głównie przedstawiciele grup etnicznych Magarów, Gurungów i Rai. Do produkcji papieru używa się kory i włókien z zebranych w lasach gałęzi krzewów z rodziny wawrzynkowatych (np. Daphne papyracia). Pasma kory są oczyszczane, moczone w wodzie, gotowane w zasadowym roztworze powstałym z przelewania popiołu wodą, przemywane i cięte na małe kawałki. Proces trawienia kory jest powtarzany aż do uzyskania odpowiedniej miękkości surowca. Wówczas przy pomocy drewnianego młota mungro ubija się korę a następnie, po dodaniu odrobiny wody, masę tę miesza się do uzyskania możliwie jednolitej konsystencji. Teraz czas na wylanie masy na prostokątne sito wielkości arkusza papieru i proces suszenia.