|
|
sztuka
|
thangka
(tanka) - święte malowidła buddyzmu tybetańskiego |
 | Tematy
przedstawiane na tankach obejmują przedstawienia lamajskich świętych (najczęściej
Buddy Śakyamuniego), historię ich życia czy wybrane aspekty doktryny buddyzmu
tybetańskiego ujęte w obrazach. Ogromna większość tanek malowana jest
na płótnie bawełnianym, zdarzają się tanki specjalne malowane na płótnie
lnianym, jedwabiu, papierze lub, bardzo rzadko, skórze. Płótno naciąga się na
drewnianym blejtramie przy pomocy sznurków. Bazą dla farb jest klej o konsystencji
żelatyny wykonany z gotowanej skóry (w Nepalu skóry bawołów wodnych). Do gruntowania
używa się mieszanki kleju skórnego i kaolinu (glinki używanej w garncarstwie).
Niekiedy dodaje się trochę ochry. Grunt nakłada się tamponem, pędzlem lub nożem
z obu stron płótna. Po wyschnięciu warstwa gruntu musi być wypolerowana - tutaj
używa się płaskich otoczaków. Na przygotowanym w ten sposób płótnie wyznacza się
podstawowe przekątne pomagające osadzić i rozplanować rysunek. Nie używa się linijki
i ołówka ale nici, którą przeciąga się najpierw przez skórzany woreczek wypełniony
sproszkowanym węglem i ochrą. Kolejny krok to szkic, zazwyczaj wykonywany grafitowym
ołówkiem. Kontur bóstwa jest wpisywany w skomplikowany układ figur geometrycznych
tak, by uzyskać możliwie bliskie ideału proporcje i rozmiary. W thankach najnowszych,
szczególnie przeznaczonych na sprzedaż a nie do celów religijnych, zarysy postaci
transferuje się przy pomocy kalki. Kolejny etap to nakładanie kolorów podstawowych
a następnie cieniowanie. Do malowania używa się dwóch typów farb: pigmentów mineralnych
oraz roślinnych mieszanych z klejem skórnym.
|
Nawet
przy tankach powstających dzisiaj unika się farb olejnych na rzecz wyżej
wymienionych barwników. Ostatnim etapem powstawania dzieła jest malowanie oczu
głównego bóstwa. Tankę może malować jedna osoba albo cały zespół - w dzisiejszych
manufakturach Bhaktapuru jedną tankę tworzy do siedmiu wyspecjalizowanych
w poszczególnych etapach artystów. Cały proces zajmuje do trzech miesięcy. Z
praktycznego religijnego punktu widzenia tanka jest przedmiotem medytacji
buddyjskich mnichów ułatwiającej żmudną drogę do wyzwolenia. |
stupa
i czorten
|
 foto:
Irek Domaradzki, XI 2003 | Forma
architektoniczna buddyjskiej stupy jest wspólna dla Indii i Nepalu. Wewnątrz pierwszych,
wznoszonych w III w. n.e. stup przechowywano prochy buddyjskich mistrzów i nauczycieli.
Obecność stup na jakimś terenie była także widomą oznaką buddyjskości danych ziem.
Z czasem stupa zyskała na bogactwie zdobień, symbolice. W Nepalu często stawia
się niewielkie stupy nad bramami wejściowymi do wsi. Każdy wchodzący do osady
może dzięki nim zostawić złe moce przed wsią a i uzyskać błogosławieństwo od bóstw.
przechodząc pod namalowaną na stropie bram mandalą. W niszach wewnątrz stup przechowuje
się także stare malowidła, takie które dotknął już ząb czasu - świętych przedmiotów
nie wolno wyrzucać. Stupy budowane są także dla zyskania religijnych zasług. Forma
stupy jest ściśle związana z buddyjską kosmologią, odzwierciedla także lamajską
ścieżkę do wyzwolenia. Patrząc na stupę z góry dojrzymy, że cała budowla jest
wzniesiona na planie mandali. Patrząc z boku od podstawy ku górze obserwujemy
ciąg symbolicznych elementów opisujących drogę do wyzwolenia.
|
Najsłynniejsze stupy Himalajów to znajdujące się w Kathmandu Svayambunath
(początki ok. 460 r n.e.) i Boddhnath (XVII w.). Na zdjęciu obok stupa Svayambunath.
Tybetańskim odpowiednikiem stupy, powszechnym w całych Himalajach, jest czorten.
|
tradycyjny
papier czerpany
|
| Starożytna
umiejętność wytwarzania papieru czerpanego dotarła do Nepalu najprawdopodobniej
z północy wraz z początkami wymiany handlowej z Tybetem. Papieru tego typu używano
w Nepalu powszechnie do połowy XX wieku. Jego wyrobem trudnili się głównie przedstawiciele
grup etnicznych Magarów, Gurungów i Rai. Do produkcji papieru używa się kory i
włókien z zebranych w lasach gałęzi krzewów z rodziny wawrzynkowatych (np. Daphne
papyracia). Pasma kory są oczyszczane, moczone w wodzie, gotowane w zasadowym
roztworze powstałym z przelewania popiołu wodą, przemywane i cięte na małe kawałki.
Proces trawienia kory jest powtarzany aż do uzyskania odpowiedniej miękkości surowca.
Wówczas przy pomocy drewnianego młota mungro ubija się korę a następnie,
po dodaniu odrobiny wody, masę tę miesza się do uzyskania możliwie jednolitej
konsystencji. Teraz czas na wylanie masy na prostokątne sito wielkości arkusza
papieru i proces suszenia.
|
©Mariusz
Dec | wszelkie
prawa zastrzeżone/all rights reserved | projekt
i wykonanie: Mariusz Dec |
tel./
fax 0 (12) 282 21 83 | mob.
0 692 468 165 | info@himalaje.pl
|
| | serdeczne
podziękowania dla Roberta Olesia |
Żadna
część serwisu himalaje.pl nie może być kopiowana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek
formie i w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody autora. Prawa autorskie są chronione
prawem a konsekwencją ich złamania są sankcje karne. The copyright in all
materials on this website, including but not limited to the text and graphics
herein, is owned by Mariusz Dec (info@himalaje.pl). You may print copies of any
part of this website for your own personal, non-commercial use. You may not, without
the express written consent of Mariusz Dec: 1) distribute, modify, or reproduce
any part of this website (including text and graphics), or 2) "mirror"
any part of this website (including text and graphics) on any other server. |