Z czasem linia ta zaczęła odgrywać wiodącą rolę zarówno w religii jak i państwowości Tybetu. Tsonghkhapa oficjalnie wprowadził surową dyscyplinę, celibat, zakaz spożywania alkoholu, zreformował i usystematyzował rytuał. Niektórzy badacze z tego właśnie okresu wywodzą ideę wcielania się duszy zmarłego lamy w nowo narodzonego chłopca. Nawiasem mówiąc ostatnio zaczyna się mówić również o dziewczynkach jako możliwych inkarnacjach lamów. Nowe wcielenie lamy czyli tulku odnajduje się na podstawie wielu skomplikowanych testów. Dziecko odnalezione jako wcielenie lamy, co wydaje się być wielkim honorem dla rodziców, jest wychowywane i starannie kształcone w klasztorze.

Następny stopień to rozwinięcie w sobie moralnie pozytywnych cech - buddyzm kładzie ogromny nacisk na etykę. Człowiek moralny jest dalej w stanie oddać się spokojnej medytacji, która pozwala na prawdziwy wgląd w naturę rzeczy. Wgląd ten jest kluczem otwierającym drogę do oświecenia gdyż cierpienie wynika właśnie z niewiedzy, z opacznego postrzegania rzeczywistości oraz pożądania i niechęci. Praktyczne wskazania na drodze do nirwany podsuwa tzw. "szlachetna ośmioraka ścieżka" opisując metody zmiany sposobu postrzegania świata, trening etycznej postawy i postępowania oraz sposoby rozwijania skupienia.

Budda Śakyamuni
W chwili wkroczenia buddyzmu do Tybetu od śmierci Buddy minęło juz kilkanaście wieków. Siddhartha Gautama Budda (Śakyamuni) urodził się prawdopodobnie pod koniec VI w p.n.e. w okolicy Lumbini (Kapilawastu) w dzisiejszym południowym Nepalu. Sam termin budda oznaczający przebudzonego - istotę oświeconą nie jest wyłącznie przydomkiem Śakyamuniego - według różnych źródeł i tradycji w odległej przeszłości przed Buddą Śakyamunim na świecie żyło co najmniej kilku buddów. W chwili, gdy oddziaływanie buddyzmu osłabnie na świecie ma pojawić się kolejny budda - Maitreja.
Co mówi legenda o życiu Buddy Śakyamuniego? Historie poprzednich żywotów Buddy opisują teksty zwane dżataka. Przedstawiono w nich kolejne wcielenia przyszłego Oświeconego jako kolejne etapy jego rozwoju duchowego, nieuchronnie prowadzące go do ostatniego wcielenia. Siddhartha Gautama urodził się, jak się pózniej okazało po raz ostatni, jako syn króla Śuddhodany i jego żony królowej Mayadevi. Narodziny poprzedziły symboliczne sny przyszłej matki. Astrolodzy nadworni (notabene do dziś ważne osobistości na dworze króla Nepalu) przepowiedzieli przyszłemu dziecku los wielkiego władcy i mężnego rycerza, pod jednym jednak warunkiem - król musi wychować syna w nieświadomości nieszczęść tego świata, siła współczucia może go bowiem odwieść od chęci rządzenia królestwem.
Z biegiem lat okazało się, że Siddhartha jest nadzwyczaj pojętny, bez trudu opanowuje wszelką wiedzę przynależną książętom. Król Śuddhodana, zgodnie z zaleceniami astrologów, chronił syna przed rzeczywistością świata. Wkrótce wyprawił wesele Siddharthy i Jasiodhary, młodej parze urodził się syn - Rahula. Niedługo po weselu Siddhartha w towarzystwie swojego woźnicy Czandaki wybrał się na uroczysty objazd ulicami miasta. Pomimo starań ojca młody książę ujrzał przy swoim rydwanie starca - tu Czandaka musiał Siddharcie wytłumaczyć czym jest starość człowieka. Kilka miesięcy pózniej książę natknął sie na chorego. Czandaka ponownie zmuszony był do uświadomienia księciu ułomności ludzkiego ciała i ducha. Trzecia wyprawa poza pałac zakończyła się, gdy przed rydwanem pojawił sie kondukt pogrzebowy. Czandaka odkrył prawdę o śmierci. Ostatnia podróż Siddharthy, jak się wydawało, przyniosła księciu nadzieję na jaśniejsze spojrzenie w przyszłość - zobaczył mianowicie niemającego przy sobie żadnych dóbr, pomimo tego łagodnego i szczęśliwego, ascetę. Siddhartha zapragnął oddać się ascezie widząc w tym szansę na pokonanie ulotności zwykłej egzystencji.
Książę wymknął się z pałacu i wędrując zaczął poszukiwać godnych nauczycieli. Przez sześć lat kształcił się u najlepszych guru, oddawał się ascezie aż po kres wytrzymałości ciała. Doszedł jednak do wniosku, że nie jest to droga prowadząca do ostatecznego wyzwolenia. Porzucił więc umartwienia i wyruszył w drogę. Dotarł do dzisiejszej miejscowości Bodh Gaya. Tutaj usiadł pod drzewem bo i rozpoczął medytację z silnym postanowieniem odnalezienia drogi do oświecenia. Podczas medytacji zrozumiał, że wszystko co się dzieje jest skutkiem poprzednich działań, poznał swoje wcześniejsze inkarnacje, zrozumiał przyczyny cierpienia i sposoby bycia ponad nim, osiągnął doskonałe współczucie dla wszystkich żywych istot. Siddhartha Gautama stał się buddą - przebudzonym. Siddharthą Gautamą Buddą.
Budda zdawał sobie sprawę z tego, że większość zwykłych ludzi będzie miało ogromny kłopot ze zrozumieniem prawd, do których doszedł. Przez kilka tygodni wahał się czy wyjść z tą wiedzą do ludzi, ostatecznie jednak postanowił to uczynić, choćby dla nielicznych, jak się Buddzie wydawało, którzy są gotowi na tej wiedzy przyjęcie. Z Bodh Gaya udał się Siddhartha na zachód - do Sarnath. Tutaj wygłosił pierwszą naukę zwaną pózniej Sutrą Obrotu Koła Dharmy. Z czasem Budda zaczął dostosowywać sposób wykładu do możliwości audytorium. Często stosował dyskusję, wiele metod przekazu przypomina sposoby znane z działalności Sokratesa. Z czasem nauki Buddy dotarły do jego rodzinnego Kapilawastu, ojciec Siddharthy - Śuddhodana sam przyjął nauki syna i został mnichem. Budda nauczał do około osiemdziesiątego roku życia, kiedy to stwierdził, że czas już odejść i pogrążył się w ostatecznej nirwanie.
Po przejściu Buddy do nirwany następowało powolne zróżnicowanie interpretacji słów Oświeconego przez poszczególne grupy zakonne. Postanowiono zatem zwołać synod, na którym miano ustalić kanon teologiczny. Najsławniejsi uczniowie Śakyamuniego w liczbie 500 zebrali się w miejscowości Radżagriha. Od niepamiętnych czasów rozwinięta była w Indiach mnemotechnika, nie było zatem kłopotów ze spisaniem świetnie pamiętanych przez uczniów słów Buddy. Synod podzielił całość zebranego materiału na pięć zbiorów. Z biegiem lat różne buddyjskie szkoły tworzyły własne modyfikacje kanonu. Powszechnie za wzorzec kanonu zaczęto przyjmować tzw. Trójkosz - Tripitaka. Pierwszy "kosz" - sutra zawierał mowy Buddy i jego najbliższych uczniów, drugi - winaya - wskazania dotyczące mnichów, trzeci zaś - abhidarma - rozważania filozoficzne, traktaty naukowe i komentarze do sutr. Abhidharma porządkowała również terminologię buddyjską a było to przedsięwzięcie niezmiernie istotne dla zachowania spójności rozumienia tekstów sutr przez rozmaite szkoły.

doktryna

karma
Prawo karmy znane było juz w hinduizmie, w kulturze, w której wychował się Siddhartha Gautama. Śakyamuni zaakceptował tę ideę. Uczynki z poprzednich żywotów (karma), szczególnie te świadome, decydują o naszych następnych narodzinach. W działaniu prawa karmy nie ma miejsca na interwencje boskie, można by rzec, że to czysta matematyka - sami decydujemy o tym, jak sie narodzimy w przyszłym życiu i nikt nam w tym nie może pomóc ani przeszkodzić. Jak wiemy celem buddysty jest wyrwanie się z kołowrotu wcieleń. Jakie są zatem warunki potrzebne do osiągnięcia tego celu?