granice
Himalaje - długi na ponad 2500 kilometrów, szeroki do 350 km system ogromnych równoległych grzbietów ciągnących się pomiędzy Niziną Hindustańska na południu a dolinami górnego Indusu i Brahmaputry na północy. Doliny te oddzielają Himalaje od pasm Transhimalajów i mniejszych łańcuchów górskich południowego Tybetu. Główny grzbiet nie stanowi działu wodnego. Zachodnią granicą systemu jest Dolina Indusu oddzielająca Himalaje od Karakorum, Kunlun i Hindukuszu, granicą wschodnią - przełomowa dolina Brahmaputry. Himalaje obejmują swym obszarem części Pakistanu, Indii, Nepalu, Bhutanu oraz Chin (głównie Tybetu).

geografia i geomorfologia
Najwyższe góry świata należą zarazem do najmłodszych powstając około 50 mln lat temu wskutek naporu mas lądu będących dziś Półwyspem Indyjskim na mniej odporne osadowe skały Eurazji. Ten sam proces odpowiedzialny jest również za pojawienie się innych łańcuchów górskich środkowej Azji: Karakorum, Pamiru, Hindukuszu czy Tien-Szanu. Co więcej - Himalaje wciąż się wypiętrzają. Granica wiecznego śniegu przebiega od ok. 4500 m n.p.m. na południowych stokach do 6000 m n.p.m. na stokach północnych. Lodowców, jak na tak wysokie góry, jest stosunkowo niewiele, jęzory najdłuższych osiągają ok. 30 km. Zazwyczaj wyróżnia się trzy główne równoleżnikowe pasma: Wysokie Himalaje, Małe Himalaje i Sziwalik.

Himalaje Wysokie rozciągają się równoleżnikowo od masywu Nanga Parbat na zachodzie po przełom Brahmaputry na wschodzie. Średnio szczyty dochodzą do ponad 6000 m n.p.m. Północne stoki są - generalizując - połogie, południowe zaś strome i znacznie trudniej dostępne. Dziesięć szczytów wznosi się ponad 8000 m n.p.m. Są to: Mount Everest (Sagarmatha, Chomolungma) 8848, Kangchenjunga 8585, Lhotse 8501, Makalu 8475, Dhaulagiri 8221, Manaslu 8156, Cho Oyu 8201, Nanga Parbat 8126, Annapurna 8078 oraz Gosainthang Ri (Shishapangma, Grosanzangfeng) 8013. Do Himalajów Wysokich zalicza się często także pasmo Ladakh. Charakterystyczne dla Himalajów Wysokich są skaliste, ostre wierzchołki, wieczna pokrywa śnieżna, lodowce. Główny budulec stanowią krystaliczne skały prekambryjskie oraz skały magmowe, metamorficzne i osadowe - karbońskie do kredowych.

Małe Himalaje Nazwa określająca kilka niezależnych pasm górskich położonych na południe od Himalajów Wysokich a oddzielonych od nich dużymi kotlinami (np. Kotliną Kathmandu). Do Małych Himalajów należą, poczynając od zachodu: Pir Panjal, Dhaula Dhar, Nag Tibba i nepalski Mahabharat. Najwyższe szczyty przekraczają 5000 m n.p.m., średnia wysokość to około 3500 - 4000 m n.p.m. Małe Himalaje prócz skał magmowych i metamorficznych tworzą w dużym stopniu skały osadowe.

Sziwalik Geologicznie różniące się od Himalajów Wysokich i Małych pasmo górskie wznoszące się do wysokości nieco ponad 2000 m n.p.m., średnio - 900-1000 m n.p.m. Praktycznie w całości zbudowane ze skał osadowych, poprzecinane dolinami rzek i, w znacznie większym niż główne pasma himalajskie stopniu, szlakami komunikacyjnymi.

Około 50 milionów lat temu rozpoczął się proces wypiętrzania Himalajów. Płyta Indyjska napierała na Płytę Eurazjatycką powodując wypiętrzenie mas skalnych na ich styku. Szacuje się, że eskalacja tego procesu nastąpiła przed około 20 mln lat. W tym samym czasie. gdy wypiętrzały się masywy Himalajów część skał "wbijała się" w głąb dokładnie pod nowo powstającym łańcuchem.

Obecnie znajdujemy wiele dowodów na to, że dzisiejsze tereny najwyższych gór świata były niegdyś morzem, dokładniej częścią Oceanu Tetydy - można tu przytoczyć powszechne znaleziska skamieniałości w skałach osadowych z okresu paleozoicznego i mezozoicznego (350-60 mln lat wstecz). Wędrując korytem Kali Gandaki pomiędzy rzecznymi otoczakami dosłownie możemy zbierać konkrecje z amonitami.
Himalaje centralne i zachodnie mają tzw. budowę płaszczowinową. Płaszczowiny to gigantyczne utwory powstałe poprzez przesunięcia i spękania fałdów skalnych. Schemat obok przedstawia przekrój geologiczny północ-południe na wysokości Everestu.

Na powyższym schemacie widać charakterystyczne dla Himalajów nachodzenie na siebie płaszczowin - warstwy należące do płaszczowiny Khumbu nasunięte są na skały Małych Himalajów (płaszczowiny Kathmandu i Nuvakot), te z kolei zalegają na części pasma Sziwaliku. Skały tworzące wał Sziwaliku od strony południowej są już przykrywane osadami Niziny Gangesu. Teoria wędrówki płyt kontynentalnych z grubsza tłumaczy powstanie wielkich łańcuchów górskich typu Himalajów. Zagadkę stanowi natomiast geneza geomorfologii Tybetu jako gigantycznego płaskowyżu. Pojawiają się koncepcje bądz postulujące większą niż się to powszechnie zakłada plastyczność płyt kontynentalnych bądz też specyficzną budowę geologiczną "spodu" czy też "korzenia" wielkich łańcuchów górskich. Spektakularne masywy i grzbiety widoczne na powierzchni Ziemi są jakby wierzchołkiem gór lodowych zanurzonych w bardziej plastycznym materiale skalnym. Wyniki ostatnich badań geomorfologii Tybetu mogą wskazywać na to, że Tybet po okresie wypiętrzania czeka teraz okres powolnego "opadania". Nie ma obawy - to następne miliony lat. Przekrój sporządzony na bazie danych z "Park Narodowy Sagarmatha" pod red. Jana Drdosa, Ossolineum 1999.

aktywność sejsmiczna
Taka ciągła aktywność naszej, jak widać żyjącej, planety odwzorowuje się oczywiście na wykresach sejsmografów. Himalaje są obszarem aktywnym sejsmicznie, choć mniej tu zdecydowanie trzęsień ziemi niż powiedzmy w Chinach. Pierwsze zanotowane trzęsienie miało miejsce w roku 893. Profesjonalne ewidencjonowanie rozpoczęło się na przełomie XIX i XX wieku dzięki Geological Survey of India, kiedy to w Kalkucie, Bombaju i Madrasie rozlokowano sejsmografy. Dzisiaj na terenie Indii i Nepalu działa ponad czterdzieści stacji sejsmologicznych. Największe zniszczenia poczyniły od tego czasu następujące trzęsienia ziemi:

30 maja 1885 - epicentrum 19 km na zachód od Śrinagaru - wstrząsy wtórne do połowy lipca 1885 roku - obszar ok. 1000 km kw., liczba ofiar ok. 3000;
12 czerwca 1897 - epicentrum w zachodnim Assamie (26 N, 91 E), odczuwalne w promieniu 160 km, około 1500 ofiar śmiertelnych, zanotowano tu największe przesunięcie pionowe warstw skalnych - 11 m, przez następne lata zarejestrowano ponad 5000 wstrząsów wtórnych;
4 kwietnia 1904 - epicentrum w Dolinie Kangra w zachodnich Himalajach (32,25 N, 76,25 E), zanotowane przez sejsmografy w Europie i Ameryce Północnej, wstrząsy objęły obszar 4210000 km kw.; 20000 ofiar śmiertelnych. Na potokach Tirthan i Sainj, niedaleko ich ujścia do rzeki Beas, osuwiska utworzyły naturalne tamy formując nowe jeziora;
3 lipca 1930 - epicentrum w rejonie wzgórz Garo na granicy Assamu i Bengalu (25,8 N, 90,2 E), zniszczonych zostało wiele budynków mieszkalnych, na szczęście obyło się bez ofiar;
19 stycznia 1934 - epicentrum na granicy Biharu i Nepalu (26,50 N, 86,50 E); wielkie zniszczenia m.in. w Doline Kathmandu. Wstrząsy odczuwalne w promieniu 800 km. Ponad 10000 ofiar śmiertelnych, w tym w Nepalu prawie 3000.
15 sierpnia 1950 - epicentrum w rejonie zbiegu granic Indii, Chin i Birmy (28,5 N, 97 E), osuwisko na rzece Subansiri utworzyło ziemną tamę, która przerwała się po czterech dniach powodując katastrofalną powódz. Ciężkie zniszczenia zanotowano na obszarze ok 45000 km kw.;
19 stycznia 1975 - epicentrum w rejonie Kinnaur w zachodnich Himalajach niedaleko granicy tybetańskiej (32,5 N, 78,4 E);
8 października 2005 - epicentrum w okolicach Muzaffarabadu w Pakistanie (34,4 N, 73,5 E). Siła trzęsienia max. 7,6 w skali Richtera.